Irk Bitig

Irk Bitig, (Orhun alfabesi ile ­É░â­É░║­É░┤ ­É░ő­É░â­É▒ů­É░â­É░ĆÔÇÄÔÇÄ) 9. y├╝zy─▒la ait bir T├╝rk├že kehanet kitab─▒d─▒r. Irk kelimesi kehanet, fal ya da tahmin gibi anlamlara gelir. Bitig s├Âzc├╝─č├╝ ise kitap anlam─▒ndad─▒r. Irk Bitig, g├╝n├╝m├╝z diline fal kitab─▒ ya da kehanet kitab─▒ olarak ├ževrilebilir. Irk Bitig, Orhun alfabesi ile k├ó─č─▒da yaz─▒lm─▒┼č eserlerdendir.[1]

Irk Bitig
Britanya K├╝t├╝phanesi
Irk Bitig eserinin ilk iki sayfas─▒ (5b ve 6a)
T├╝r Fal kitab─▒
Tarih 15 ┼×ubat 930 (tart─▒┼čmal─▒)
Dil(ler) Eski Uygur T├╝rk├žesi
Adanan ─░ta├žuk Seng├╝n
Malzeme ├çin k├ó─č─▒d─▒
Boyut 13.1 cm (uzunluk), 8.1 cm (geni┼člik)
Konu(lar) T├╝rk mitolojisi
Ke┼čfedildi Aurel Stein

Bin Buda ma─čaralar─▒ civar─▒ndaki mabetlerde bulunan G├Âkt├╝rk yaz─▒lar─▒yla yaz─▒lm─▒┼č bu tam ve m├╝kemmel el yazmas─▒, ┼čimdiye kadar elde edilen yazmalar─▒n en dikkat ├žekici olan─▒d─▒r. Bulunan di─čer yazmalar ise Altun Yaruk ve Sekiz Y├╝kmek tir.

Yazman─▒n ├Âzellikleri

Yazma, k├╝├ž├╝k bir kitap h├ólindedir. Sar─▒ renkli, kuvvetli, kal─▒n ve iyi bir ├çin k├ó─č─▒d─▒ ├╝zerine yaz─▒lm─▒┼čt─▒r. Sayfalar─▒n─▒n uzunlu─ču 13.1 cm, geni┼čli─či 8.1 cm, tabakalar─▒n─▒n her biri birbirine dikilmemi┼č, tutkal ile yap─▒┼čt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.[2] Bu tutkal o kadar sa─člamd─▒r ki aradan uzun bir zaman ge├žmi┼č olmas─▒na ra─čmen h├ól├ó gev┼čememi┼čtir. Kitap ciltli de─čildir. ├çok fazla okundu─ču i├žin sayfa k├Â┼čeleri ve d─▒┼č yapraklar─▒ olduk├ža y─▒pranm─▒┼č ve k─▒r─▒┼čm─▒┼čt─▒r. K├ó─č─▒d─▒n ├žok kaliteli bir cinsten olmas─▒, kitab─▒n son zamanlara kadar muhafaza edilebilmesini sa─člam─▒┼čt─▒r. Toplam 114 sayfa ve 65 paragraftan ibarettir. Kitab─▒n ad─▒ 101. sayfada a├ž─▒k├ža Irk Bitig olarak kaydedilmi┼čtir. Irk ÔÇťfalÔÇŁ ve bitig ÔÇťkitapÔÇŁ kelimelerinden olu┼čan eserin Eski T├╝rk├že ad─▒ "Fal Kitab─▒" anlam─▒na gelmektedir. Bu fal kitab─▒ Do─ču T├╝rkistanÔÇÖda Uygurlar─▒n h├ókim oldu─ču ve Uygur edebiyat─▒n─▒n parlak devirlerini ge├žirdi─či ├ža─ča aittir. Bu b├Âlgede ve Orta AsyaÔÇÖn─▒n di─čer b├Âlgelerinde bu ┼čekilde bir├žok yazma bulunmu┼čtur. Bunlar─▒n ├žo─ču BudizmÔÇÖe giren T├╝rklere ait olup ├žo─čunlu─ču Orhun alfabesi ile yaz─▒lm─▒┼čt─▒r.

Metin

Dikd├Ârtgen ├žubu─čun d├Ârt y├╝z├╝nden her birine O, OO, OOO, OOOO i┼čaretlerini ├žizip, bu ├žubuklardan ├╝├ž tanesi yere at─▒ld─▒ktan sonra gelen i┼čaretlerin kar┼č─▒l─▒─č─▒ndaki 64 metinden birisi okunur.


[1] OO - OO - OO = "Tensi men. Yar─▒n ke├že altun ├ÂrginVikis├Âzl├╝k ├╝ze olurupan mengil├╝yer men. An├ža bilingler. Edg├╝ ol."
[1] OO - OO - OO = "Tensi ben. G├╝nd├╝z gece alt─▒n taht ├╝zerine oturup mutluyum ben. B├Âyle biliniz. ─░yidir o."
[2] OOOO - OOOO - OOOO = "Ala atl─▒g yol tengri men. Yar─▒nVikis├Âzl├╝k ke├žeVikis├Âzl├╝k e┼č├╝r men. Utru eki yal─▒g ki┼či ogl─▒n soku┼čmi┼č, ki┼či korkmi┼č. 'Korkma' timi┼č. 'Kut birgey men' timi┼č. An├ža bilingler. Edg├╝ ol."
[2] OOOO - OOOO - OOOO = "Alaca atl─▒ yol tanr─▒s─▒ ben. G├╝nd├╝z gece ko┼čtururum (at─▒mla) ben. G├╝lery├╝zl├╝ iki insano─čluna denk gelmi┼č, insano─čullar─▒ korkmu┼č. 'Korkma' demi┼č. 'Kut verece─čim ben' demi┼č. B├Âyle biliniz. ─░yidir o."
[3] OOO - OOO - OOO = "Altun kanatl─▒g tal─▒mVikis├Âzl├╝k kara ku┼č men. Tan─▒m t├╝si tak─▒ t├╝kemezken taluydaVikis├Âzl├╝k yat─▒pan tapladukumin tutar men, sebd├╝kimin yiy├╝r men. Antag k├╝├žl├╝g men. An├ža bilingler. Edg├╝ ol."
[3] OOO - OOO - OOO = "Alt─▒n kanatl─▒ y─▒rt─▒c─▒ kartal─▒m ben. Tenimin t├╝yleri b├╝y├╝memi┼čken, denizde yatarak diledi─čimi tutar─▒m ben, sevdi─čimi yerim ben. Ondan g├╝├žl├╝y├╝m ben. B├Âyle biliniz. ─░yidir o."
[4] O - O - O = "├ťr├╝ngVikis├Âzl├╝k esriVikis├Âzl├╝k toganVikis├Âzl├╝k ku┼č men. ├ç─▒ntanVikis├Âzl├╝k ─▒ga├ž ├╝ze olurupan mengiley├╝r men. An├ža bilingler. Edg├╝ ol."
[4] O - O - O = "Ak benekli do─čan ku┼čum ben. Sandal a─čac─▒ ├╝zerinde oturarak mutluyum ben. B├Âyle biliniz. ─░yidir o."

Irk okunu┼ču

Irk Bitig okumas─▒ i├žin kullan─▒labilecek zarlar

─░lk olarak kehanet istenen konu ile ilgili d├╝┼č├╝n├╝l├╝r ve d├Ârt taraf─▒ olan ├žubuk ya da zar kullan─▒larak 3 kere at─▒┼č yap─▒l─▒r. Bu at─▒┼člarda gelen say─▒lara e┼členik olan ─▒rk kitaptan bulunarak okunur.

Irk Bitig
  1. At─▒┼č
2. At─▒┼č 3. At─▒┼č
o oo ooo oooo
o o 4 22 32 47
oo 63 6 8
ooo 54 45 46 37
oooo 15 44 50 31
oo o 28 7 62 16
oo 57 1 20 39
ooo 56 53 17 14
oooo 18 5 10 34
ooo o 52 24

25

34
oo 9 58 59 41
ooo 21 65 3 43
oooo 49

61

64

13 12 48
oooo o 36 55 19 42
oo 26 27 30 33
ooo 60 29 51 35
oooo 40 23 11 2

Irklar─▒n g├╝ncel T├╝rk├želeri


S─▒ra At─▒┼člar Irk ─░┼čaret
1 2-2-2 ÔÇťTanr─▒ÔÇÖn─▒n o─čluyum, hakan─▒m. Gece g├╝nd├╝z alt─▒n tahtta oturup e─členirim.ÔÇŁ demi┼č. Bilin ki bu iyidir. iyi
2 4-4-4 ÔÇťAlaca atl─▒ yol tanr─▒s─▒y─▒m. Sabah ak┼čam y├╝r├╝r├╝m.ÔÇŁ, demi┼č. Bu tanr─▒n─▒n kar┼č─▒s─▒na iki g├╝ler y├╝zl├╝ ki┼či ├ž─▒km─▒┼č. Yol tanr─▒s─▒ndan korkmu┼člar. Yol tanr─▒s─▒ ÔÇťKorkmay─▒n, ben sizi kutsar─▒m.ÔÇŁ, demi┼č. Bilin ki bu iyidir. iyi
3 3-3-3 ÔÇťAlt─▒n kanatl─▒ kara kartal─▒m. Daha bedenimin t├╝yleri b├╝y├╝memi┼čken, denizin kenar─▒nda ne istersem yakalar yerim. Bu kadar g├╝├žl├╝y├╝m.ÔÇŁ, demi┼č. Bilin ki bu iyidir. iyi
4 1-1-1 ÔÇťBeyaz alacal─▒ do─čan ku┼čuyum. Sandal a─čac─▒ ├╝zerinde oturup e─členirim.ÔÇŁ, demi┼č. Bilin ki bu.. -
5 2-4-2 Bey ki┼či atlar─▒na varm─▒┼č, g├Ârm├╝┼č ki ak k─▒sra─č─▒ tay do─čurmu┼č. ÔÇťOna alt─▒n damgal─▒ ayg─▒rl─▒k yara┼č─▒r.ÔÇŁ demi┼č. Develerine varm─▒┼č, g├Ârm├╝┼č ki ak devesi yavrulam─▒┼č. ÔÇťOna alt─▒n burunluklu bu─čral─▒k yak─▒┼č─▒r.ÔÇŁ demi┼č. Evine gelmi┼č, g├Ârm├╝┼č ki ├╝├ž├╝nc├╝ e┼či bir o─član do─čurmu┼č. ÔÇťOna beylik yara┼č─▒r.ÔÇŁ demi┼č. Bu ki┼či mutlu bir beymi┼č. Bilin ki bu ├žok iyidir. ├žok iyi
6 1-2-2 Ay─▒ ile domuz da─č ge├židinde kap─▒┼čm─▒┼člar. Ay─▒n─▒n karn─▒ yar─▒lm─▒┼č, domuzun uzun di┼čleri k─▒r─▒lm─▒┼č. Bilin ki bu k├Ât├╝d├╝r. k├Ât├╝
7 2-1-2 Bir ki┼či ko┼čarak gelmi┼č, iyi haberler getirmi┼č. Bilin ki bu iyidir. iyi
8 1-2-3 ÔÇťAlt─▒n ba┼čl─▒ y─▒lan─▒m. Alt─▒n kursa─č─▒m─▒ b─▒├žakla kesip; beni inimden, ba┼č─▒m─▒ bedenimden ├ž─▒kar.ÔÇŁ, demi┼č. Bilin ki bu k├Ât├╝d├╝r. k├Ât├╝
9 3-2-1 B├╝y├╝k bir ev yanm─▒┼č. K├Â┼česine buca─č─▒na kadar hi├žbir ┼čeyi kalmam─▒┼č. Bilin ki bu k├Ât├╝d├╝r. k├Ât├╝
10 2-4-3 ÔÇťEsneyen pars─▒m. Kam─▒┼člar aras─▒nda ba┼č─▒m. Bu kadar yi─čit ve g├╝├žl├╝y├╝m.ÔÇŁ, demi┼č. Bilin ki bu.. -
11 4-4-3 El├ži sar─▒ at─▒ ├╝st├╝nde, temsilci kahve at─▒ ├╝st├╝nde iyi haberler getirmi┼č. Bilin ki bu ├žok iyidir. ├žok iyi
12 3-4-3 Bir ki┼či ava gitmi┼č. Orada y─▒─č─▒l─▒p d├╝┼čm├╝┼č ve ÔÇťG├╝├žl├╝ tanr─▒ g├Âktedir!ÔÇŁ, demi┼č. Bilin ki bu k├Ât├╝d├╝r. k├Ât├╝
13 3-4-2 Dindar ya┼čl─▒ bir kad─▒n terk edilmi┼č bir ├žad─▒rda kalm─▒┼č. Ya─čl─▒ ka┼č─▒─č─▒n kenar─▒n─▒ yalay─▒p hayatta kalm─▒┼č, ├Âl├╝mden kurtulmu┼č. Bilin ki bu.. -
14 2-3-4 Kuzgun a─čaca ba─članm─▒┼č. ÔÇťS─▒k─▒ca ba─čla, iyice ba─čla.ÔÇŁ, demi┼č. Bilin ki bu.. -
15 1-4-1 ├ťste duman kalkm─▒┼č, a┼ča─č─▒ya toz basm─▒┼č. Ku┼č yavrusu u├žmu┼č kaybolmu┼č, geyik yavrusu ko┼čmu┼č kaybolmu┼č, ki┼čio─člu y├╝r├╝m├╝┼č kaybolmu┼č. Tanr─▒ vermi┼čte hepsi ├╝├ž├╝nc├╝ y─▒lda esen olarak bulu┼čmu┼č. Hepsi mutlu olup sevinmi┼č. Bilin ki bu iyidir. iyi
16 2-1-4 Zay─▒f bir at semizle┼čmi┼č. Ba┼čka yer d├╝┼čleyip ko┼čup gitmi┼č. Kar┼č─▒da bir yerde bir h─▒rs─▒za rast gelmi┼č. H─▒rs─▒z, yakalay─▒p ona binmi┼č. Yelesinden kuyru─čuna kadar yaralanm─▒┼č. Bilin ki bu k├Ât├╝d├╝r. k├Ât├╝
17 2-3-3 Bir binek at─▒ ├ž├Âlde yorgun arg─▒n kalakalm─▒┼č. Tanr─▒n─▒n kudretiyle da─č─▒n ├╝zerinde yol ve su g├Ârm├╝┼č, ├žay─▒rl─▒kta taze ot g├Ârm├╝┼č. Y├╝r├╝yerek gidip, su i├žip taze ot yiyip ├Âl├╝mden kurtulmu┼č. Bilin ki bu iyidir. iyi
18 2-4-1 ├çad─▒r─▒n ├žer├ževesi nas─▒ld─▒r? Bacas─▒, penceresi nas─▒ld─▒r? Manzaral─▒d─▒r. ├çat─▒s─▒ nas─▒ld─▒r? ─░yidir. ─░pleri nas─▒ld─▒r? Hepsi vard─▒r. Bilin ki bu ├žok iyidir. ├žok iyi
19 4-1-3 Ak bir at ├╝├ž b├Âl├╝kte rakibini se├žmi┼č, dua etmek i├žin sessizli─če ├žekilmi┼č. ÔÇťKorkma, iyi dua et, endi┼če etme, iyice yalvar.ÔÇŁ, demi┼č. Bilin ki bu iyidir. iyi
20 2-2-3 ÔÇťDi┼či deve ayg─▒r─▒y─▒m. Beyaz k├Âp├╝─č├╝m├╝ sa├žar─▒m. Yukar─▒da g├Â─če ├ž─▒kar, a┼ča─č─▒da yere girerim. Uyuyan─▒ uyand─▒rarak, yatan─▒ kald─▒rarak y├╝r├╝r├╝m. Bu kadar g├╝├žl├╝y├╝m.ÔÇŁ, demi┼č. Bilin ki bu iyidir. iyi
21 3-3-1 Bir h├╝th├╝t ku┼ču yeni y─▒l girmeden ┼čak─▒m─▒┼č. ÔÇťHeyecanlanma, ona bakma ve onu korkutma.ÔÇŁ, demi┼č. Bilin ki bu.. -
22 1-1-2 Uzun elbiseli bir kad─▒n aynas─▒n─▒ g├Âle d├╝┼č├╝rm├╝┼č. Sabah m─▒r─▒ldanm─▒┼č, ak┼čam homurdanm─▒┼č. Bilin ki bu s─▒k─▒nt─▒ sebebidir ve ├žok k├Ât├╝d├╝r. s─▒k─▒nt─▒ verici ve ├žok k├Ât├╝
23 4-4-2 Bir o─član kartal g├╝bresi bulmu┼č. Topra─ča: ÔÇťYeme─čin m├╝barek olsun.ÔÇŁ, demi┼č. Bilin ki bu iyidir. iyi
24 3-1-3 K├Âr bir tay, bir ayg─▒r─▒n alt─▒nda meme aram─▒┼č. ÔÇťG├╝n ortas─▒nda kaybedersen gece yar─▒s─▒ nas─▒l bulursun?ÔÇŁ, demi┼č. Bilin ki bu k├Ât├╝d├╝r. k├Ât├╝
25 3-1-3 Bir ki┼či iki ├Âk├╝z├╝ bir sabana ba─člam─▒┼č. ├ľk├╝zler ├Âylece kalakalm─▒┼č. Bilin ki bu iyidir. k├Ât├╝
26 4-2-1 ┼×afak s├Âkm├╝┼č, yer ayd─▒nlanm─▒┼č, g├╝ne┼č ├ž─▒km─▒┼č, ─▒┼č─▒k her yere parlam─▒┼č. Bilin ki bu iyidir. iyi
27 4-2-2 Zengin bir ki┼činin koyunu korkup ka├žm─▒┼č. Kurda rastlam─▒┼č. Kurdun a─čz─▒ ac─▒m─▒┼č, koyun da kurtulup ka├žm─▒┼č. Bilin ki bu iyidir. iyi
28 2-1-1 Bir han tahta ge├žip ├╝lke kurmu┼č. D├Ârt bir yandan iyi ve becerikli ki┼čileri toplam─▒┼č. ├ťlkesi kalk─▒nm─▒┼č ve g├╝├žlenmi┼č. Sevinmi┼č ve saray─▒n─▒ bezemi┼č. Bilin ki bu iyidir. iyi
29 4-3-2 Bir ki┼či, kad─▒nlar─▒n─▒ ve o─čullar─▒n─▒ tehlikede b─▒rak─▒p kurbanl─▒k hayvanlar─▒n i├žini bo┼čaltmak i├žin gitmi┼č. Ailesine hi├žbir ┼čey olmam─▒┼č, ├╝st├╝ne birde doksan ba┼č─▒bo┼č koyun bulmu┼č. O─čullar─▒ ve e┼čleri hep beraber sevinmi┼č. Bilin ki bu iyidir. iyi
30 4-2-3 Fakir bir ki┼činin o─člu para kazanmaya gitmi┼č. Yolculu─ču ba┼čar─▒l─▒ olmu┼č. Sevinerek geri gelmi┼č. Bilin ki bu iyidir. iyi
31 1-4-4 Bir pars ava ├ž─▒km─▒┼č. Av─▒n─▒ bulmu┼č. Sevinerek inine gelmi┼č. Bilin ki bu iyidir. iyi
32 1-1-3 Bir g├╝l y├╝z olmu┼č. Y├╝z g├╝l bin olmu┼č. Bin g├╝l on bin olmu┼č. Bilin ki bu faydal─▒d─▒r, iyidir. iyi
33 4-2-4 Bir ki┼či suya ke├že koymu┼č. ÔÇť─░yice vur, s─▒k─▒ca ba─čla!ÔÇŁ, demi┼č. Bilin ki bu k├Ât├╝d├╝r. k├Ât├╝
34 2-4-4 Bir han sava┼ča gitmi┼č d├╝┼čman─▒n─▒ yenmi┼č. Erlerine, nereye isterseler yerle┼čmelerine izin vermi┼č. Kendisi ve erleri ├╝lkeye sevinerek geri d├Ânm├╝┼č. Bilin ki bu iyidir. iyi
35 4-3-4 Bir er sava┼ča gitmi┼č. D├Ânerken yolda at─▒ yorulup hastalanm─▒┼č. Sonra bir ku─čuya rast gelmi┼č. Ku─ču onu kanatlar─▒na alm─▒┼č, onu anas─▒na babas─▒na ula┼čt─▒rm─▒┼č. Anas─▒ babas─▒ memnun olup sevinmi┼č. Bilin ki bu iyidir. iyi
36 4-1-1 ├ťnvanl─▒ sevincin yok. K├Ât├╝ itibar korkun yok. Bayraklar asarak kutlanacak bir k─▒smetin yok. Bilin ki bu ├žok k├Ât├╝d├╝r. ├žok k├Ât├╝
37 1-3-4 Ya┼čl─▒ bir ├Âk├╝z├╝; kar─▒ncalar, belini bi├žerek yemi┼č. ├ľk├╝z, hareketsiz ├Âylece kalakalm─▒┼č. Bilin ki bu k├Ât├╝d├╝r. k├Ât├╝
38 3-1-4 Bir k├Âle k─▒z kam─▒┼člar aras─▒nda yaln─▒z kalm─▒┼č. Tanr─▒ bundan ho┼članmam─▒┼č ve ÔÇťBu k├Âle k─▒z hatun olsun!ÔÇŁ, demi┼č. Bilin ki bu iyidir. iyi
39 2-2-4 Demir k─▒r─▒ bir at─▒n ayaklar─▒n─▒ ├žapraz k├Âsteklemi┼čler. At k─▒m─▒ldayamadan kalakalm─▒┼č. Bilin ki bu k├Ât├╝d├╝r. k├Ât├╝
40 4-4-1 Omuzlar─▒ a├ž─▒k cesur bir gen├ž, tek ba┼č─▒na, okunun ucu ile yal├ž─▒n kayalar─▒ yara yara y├╝r├╝m├╝┼č. Bu gen├ž b├Âylesine g├╝├žl├╝ym├╝┼č. Bilin ki bu iyidir. iyi
41 3-2-4 Ak benekli bir inek do─čurmak ├╝zereymi┼č. ÔÇť├ľlece─čim galiba!ÔÇŁ, demi┼č; fakat ├Âlmemi┼č. Ak benekli bir erkek buza─č─▒ d├╝nyaya getirmi┼č. Bunu Tanr─▒ÔÇÖya kurban etmek uygun olur ├ž├╝nk├╝ inek b├Âylece k├Ât├╝ talihinden kurtulmu┼č olur. Bilin ki bu iyidir. iyi
42 4-1-4 Uzun elbiseli bir kad─▒n kab─▒n─▒ kaca─č─▒n─▒ b─▒rak─▒p gitmi┼č. Sonra iyice d├╝┼č├╝nm├╝┼č. ÔÇťKab─▒mdan kaca─č─▒mdan ayr─▒ nereye gidiyorum ben?ÔÇŁ, demi┼č. Sonra geri gelmi┼č, kab─▒n─▒ kaca─č─▒n─▒ sapasa─člam bulmu┼č. Mutlu olup sevinmi┼č. Bilin ki bu iyidir. iyi
43 3-3-4 Bir ┼čahin, su ku┼ču avlamaya gitmi┼č. Ama y─▒rt─▒c─▒ bir kartal yerinden u├žup kar┼č─▒s─▒na ├ž─▒km─▒┼č. Bilin ki bu k├Ât├╝d├╝r. k├Ât├╝
44 1-4-2 Bir ┼čahin ÔÇť─░┼čte bir tav┼čan!ÔÇŁ diyerek g├Âklerden a┼ča─č─▒ inmi┼č ve onu kapmak istemi┼č. Bu arada ┼čahinin pen├želeri yolunmu┼č ve tav┼čan─▒n derisi s─▒yr─▒lm─▒┼č. ┼×ahin pen├želeri yolunmu┼č olarak u├žup gitmi┼č, tav┼čan derisi soyulmu┼č olarak ko┼čup gitmi┼č. Bilin ki bu k├Ât├╝d├╝r. k├Ât├╝
45 1-3-2 ÔÇťGeyik yavrusuyum. Otsuz ve susuz nas─▒l yapar─▒m? Nas─▒l hayatta kal─▒r─▒m?ÔÇŁ, demi┼č. Bilin ki bu k├Ât├╝d├╝r. k├Ât├╝
46 1-3-3 Bir deve bir batakl─▒─ča d├╝┼čm├╝┼č. Batarken, yine otlamaya devam etmi┼č, fakat kendisini de bir tilki yemi┼č, der. Bilin ki bu k├Ât├╝d├╝r. k├Ât├╝
47 1-1-4 Adam─▒n biri konuklu─ča gitmi┼č. Yolda Tanr─▒ÔÇÖya rastlam─▒┼č. Ondan kut dilemi┼č. Tanr─▒ da onu kutsam─▒┼č: ÔÇťA─č─▒l─▒nda atlar─▒n olsun, ├Âmr├╝n uzun olsun!ÔÇŁ, demi┼č. Bilin ki bu iyidir. iyi
48 3-4-4 ÔÇťYa┼čl─▒ yol tanr─▒s─▒y─▒m. K─▒r─▒klar─▒ onar─▒r─▒m, ├ž─▒k─▒klar─▒ yerine oturturum. Evreni d├╝zene sokar─▒m. Hay─▒rl─▒ olsun!ÔÇŁ, demi┼č. Bilin ki bu.. -
49 3-4-1 Bir kaplan avlanmaya gitmi┼č. Ortal─▒k yerde bir yaban ke├žisine rastlam─▒┼č. Benekli yaban ke├žisi gidip yal├ž─▒n bir kayaya ├ž─▒km─▒┼č, ├Âl├╝mden kurtulmu┼č. ├ľl├╝mden kurtulup sevin├ž ve ne┼če i├žinde anas─▒na varm─▒┼č. Bilin ki bu iyidir. iyi
50 1-4-3 Demir k─▒r─▒ at─▒n kuyru─čunu d├╝─č├╝mle ve onu r├╝zg├ór─▒ k─▒rana kadar son s├╝ratle s├╝rersin; ya─č─▒z at─▒ da y─▒k─▒l─▒p yere yay─▒l─▒ncaya kadar ko┼čturursun. ├ľyle ki, dokuz kat ke├žesi y─▒rt─▒l─▒p delininceye kadar terler. Bilin ki bu k├Ât├╝d├╝r. k├Ât├╝
51 4-3-3 ÔÇťY─▒rt─▒c─▒ kara kartal─▒m. Ye┼čil kayalar yazl─▒─č─▒m, k─▒z─▒l kayalar k─▒┼čl─▒─č─▒m. Da─člarda kalmak ho┼čuma gider.ÔÇŁ, demi┼č. Bilin ki bu.. -
52 3-1-2 Ki┼či kayg─▒lanm─▒┼č, g├Âk bulutlanm─▒┼č. Bulutlar aras─▒ndan g├╝ne┼č do─čmu┼č, kayg─▒lar aras─▒ndan sevin├ž gelmi┼č. Bilin ki bu iyidir. iyi
53 2-3-2 Boz bulut y├╝r├╝m├╝┼č, halk ├╝st├╝ne ya─čmur b─▒rakm─▒┼č, kara bulut y├╝r├╝m├╝┼č her ┼čeyin ├╝st├╝ne ya─čmur b─▒rakm─▒┼č. Ekinler olgunla┼čm─▒┼č, taze otlar ├ž─▒km─▒┼č. Hayvanlar ve insanlar i├žin iyi olmu┼č. Bilin ki bu iyidir. iyi
54 1-3-1 K├Âlenin s├Âz├╝ beyinden ricad─▒r, kuzgunun s├Âz├╝ Tanr─▒ÔÇÖya yakar─▒┼čt─▒r. Bunlar─▒ yukar─▒da Tanr─▒ i┼čitir, a┼ča─č─▒da insan bilir. Bilin ki bu iyidir. iyi
55 4-1-2 Yi─čit bir adam─▒n o─člu sava┼ča gitmi┼č. Sava┼č alan─▒nda kendinden s├Âz ettirmi┼č. Evine gelirken ├╝nl├╝ ve mutlu, at─▒ da yetkin olarak gelmi┼č. Bilin ki bu ├žok iyidir. ├žok iyi
56 2-3-1 ÔÇťS├╝r├╝s├╝ ile mutlu bir ayg─▒r─▒m. Cevizlikler yazl─▒─č─▒m, ku┼čluklar k─▒┼čla─č─▒m. Buralarda ya┼čay─▒p mutlu olurumÔÇŁ. Bilin ki bu iyidir. iyi
57 2-2-1 Sevgilisi ├Âlm├╝┼č, kovas─▒ donmu┼č. ÔÇťSevgilisi nas─▒l ├Âl├╝r, o bir beydir. Kovas─▒ nas─▒l donsun, o g├╝ne┼člik yerdedir.ÔÇŁ, demi┼č. Bilin ki bu fal─▒n ba┼č─▒nda biraz keder vard─▒r ama sonra yine iyiye var─▒r. ba┼č─▒ k├Ât├╝, sonu iyi
58 3-2-2 Bir o─član babas─▒na ve anas─▒na ├Âfkelenerek ka├ž─▒p gitmi┼č. Sonra d├╝┼č├╝nm├╝┼č, geri gelmi┼č. Anam─▒n ├Â─č├╝d├╝n├╝ alay─▒m, babam─▒n s├Âz├╝n├╝ dinleyeyim diye geri gelmi┼č. Bilin ki bu iyidir. iyi
59 3-2-3 ÔÇťYetmi┼č ya┼č─▒nda gelmi┼či korkutmay─▒n, bir ayl─▒k olmu┼ču bozdurmay─▒n. Onlara iyilik olsun.ÔÇŁ, demi┼č. Bilin ki bu iyidir. iyi
60 4-3-1 ÔÇťDokuz ├žatall─▒ boynuzu olan erkek geyi─čim. Y├╝ksek dizlerimin ├╝st├╝ne ├ž─▒karak b├Â─č├╝r├╝r├╝m. Beni yukar─▒da Tanr─▒ i┼čitir, a┼ča─č─▒da insano─člu bilir. Bu kadar g├╝├žl├╝y├╝m.ÔÇŁ demi┼č. Bilin ki bu iyidir. iyi
61 3-4-1 Turna ku┼ču t├╝ne─čine konmu┼č. Fark─▒na varmadan tuza─ča tak─▒lm─▒┼č, u├žamadan kalakalm─▒┼č. Bilin ki bu k├Ât├╝d├╝r. k├Ât├╝
62 2-1-3 ÔÇťYorgun geyi─čim. Yazl─▒─č─▒m olan da─č─▒ma ├ž─▒kar─▒m, yaz─▒ orada ge├žiririm. Mutluyum.ÔÇŁ, demi┼č. Bilin ki bu iyidir. iyi
63 1-2-1 Han─▒n ordusu ava ├ž─▒km─▒┼č. Avlak i├žine bir erkek karaca girmi┼č. Onu elleri ile tutmu┼člar. Han─▒n b├╝t├╝n erleri sevinmi┼č. Bilin ki bu iyidir. iyi
64 3-4-1 ÔÇťAk boyunlu boz ┼čahinim. Manzaral─▒ kayal─▒klara konup etrafa bak─▒n─▒r─▒m, ├╝st├╝ cevizle dolu kavak ├╝zerine inip yaz─▒ ge├žiririm.ÔÇŁ, demi┼č. Bilin ki bu ├žok iyidir. ├žok iyi
65 3-3-2 Semiz at─▒n a─čz─▒ sertle┼čmi┼č. Sahibi onu iyile┼čtirmek i├žin hi├žbir ┼čey yapamam─▒┼č. Bilin ki bu k├Ât├╝d├╝r. k├Ât├╝

Alt Bilgi

Kitab─▒n sonuna, yazan ki┼či taraf─▒ndan k─▒sa bir not d├╝┼č├╝lm├╝┼čt├╝r. Metnin T├╝rk├žesi a┼ča─č─▒daki gibidir.

┼×imdi sevgili o─čullar─▒m, ┼č├Âyle biliniz: Bu ─▒rk biti─či (kehanet kitab─▒) iyidir. B├Âylece, herkes kendi kaderinin efendisidir. Gen├ž bir ├Â─črenci olan ben; bu kitab─▒, pars y─▒l─▒n─▒n ikinci ay─▒n─▒n on be┼činci g├╝n├╝nde (17 Mart 930), Tayg├╝n-tan tap─▒na─č─▒nda, ├Â─čretmen BuruaÔÇÖy─▒ dinleyerek yazd─▒m. Sevgili abimiz Sangun ─░ta├žukÔÇÖa arma─čan olsun.


Teori

Irk bak─▒l─▒┼č t├╝r├╝ne g├Âre d├Ârt taraf─▒ olan bir zar ├╝├ž kere at─▒l─▒rsa ortaya ├ž─▒kacak olas─▒l─▒k say─▒s─▒ 4^(3) = 64 adettir. Ancak kitapta 65 adet ─▒rk varm─▒┼č gibi g├Âr├╝nmektedir.

─░nceleme yap─▒ld─▒─č─▒nda arka arkaya yaz─▒lm─▒┼č 24'├╝nc├╝ ve 25'inci s─▒radaki ─▒rklar─▒n ayn─▒ at─▒┼č rakamlar─▒na {3-1-3 / ooo - o - ooo} sahip oldu─ču g├Âr├╝l├╝r. E─čer bu ikisi ayn─▒ ─▒rka aitse, ─▒rk say─▒s─▒ 64'e iner. Bu durumda ─▒rk say─▒s─▒ ve zar at─▒┼člar─▒ndan gelebilecek olas─▒l─▒k say─▒s─▒ e┼čitlenmi┼č olur.

{3-4-1 / ooo - oooo - o} at─▒┼č─▒na denk gelen ├╝├ž adet ─▒rk bulunmaktad─▒r. Bunlar 49, 61 ve 64 s─▒ral─▒ ─▒rklard─▒r. Bununla birlikte {1-2-4 / o - oo - oooo} ve {3-1-1 / ooo - o - o} okumalar─▒na kar┼č─▒l─▒k herhangi bir ─▒rk bulunmamaktad─▒r. E─čer ayn─▒ okumaya denk gelen 49, 61 ve 64 s─▒ral─▒ ─▒rklardan herhangi ikisi, kar┼č─▒l─▒─č─▒ olmayan okumalar─▒nsa ─▒rklar tam olarak okuma ┼čekline uyan bir ┼čekilde da─č─▒l─▒rlar.

Bu teoride iki adet sorun bulunur. Birincisi, 24 ve 25 s─▒ral─▒ ─▒rklar birbirine benzemedi─či i├žin uzun bir okumaym─▒┼č gibi kabul edilmesi do─čru olmayabilir. ─░kincisi ise 3 farkl─▒ okumaya kar┼č─▒l─▒k gelen {3-4-1} at─▒┼člar─▒ ile hi├žbir kar┼č─▒l─▒─č─▒ bulunmayan {1-2-4} ve {3-1-1} at─▒┼člar─▒ rakamsal olarak birbirine uzak oldu─ču i├žin yaz─▒m hatas─▒ yap─▒lm─▒┼č olma olas─▒l─▒─č─▒ d├╝┼č├╝kt├╝r.


Kaynak├ža

  1. Irk Bitig / Eski Uygurca Fal Kitab─▒- p.1 -├Ân s├Âz
  2. Irk Bitig el yazmas─▒ International Dunhuang Project (IDP) internet sitesi (─░ngilizce)

Ek okuma

D─▒┼č ba─člant─▒lar

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.